PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Nhập siêu là tín hiệu của chu kỳ xuất khẩu mới

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh diễn biến nhập siêu trong 5 tháng đầu năm 2026 và triển vọng xuất nhập khẩu thời gian tới.

Nhập siêu phản ánh sự mở rộng năng lực sản xuất

- Thưa ông, con số nhập siêu trong 5 tháng đầu năm 2026 đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Theo ông, đâu là nguyên nhân chính và cần lưu ý điều gì từ diễn biến này?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 5 tháng đầu năm 2026, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đã nhập siêu 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 5,1 tỷ USD. Đây là diễn biến đáng chú ý bởi sau 10 năm liên tiếp xuất siêu, cán cân thương mại đã đảo chiều.

Tuy nhiên, theo tôi, nhập siêu hiện nay chưa phải là tín hiệu đáng lo ngại. Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn và vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu, linh kiện, máy móc nhập khẩu phục vụ sản xuất. Đây là đặc điểm phổ biến của các nền kinh tế đang phát triển theo hướng xuất khẩu.

Lâu nay, lợi thế của Việt Nam là nhập khẩu đầu vào, sau đó gia công, chế biến và xuất khẩu. Mô hình này đã giúp nền kinh tế tận dụng hiệu quả các cơ hội thương mại quốc tế và thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài. Do đó, mức nhập siêu hiện nay phần nào phản ánh sự chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất và xuất khẩu mới. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực FDI, đang tăng cường nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu để mở rộng quy mô sản xuất, đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu trong những tháng cuối năm.

Thông thường, để phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn như Mỹ trong mùa mua sắm cuối năm, doanh nghiệp phải chuẩn bị sản xuất trước từ 2 - 3 tháng. Vì vậy, hoạt động nhập khẩu nguyên liệu thường tăng mạnh trong quý II và quý III trước khi hàng hóa được xuất khẩu vào quý III và quý IV. Có thể nói, nhập siêu gia tăng ở thời điểm hiện nay phản ánh nhu cầu mở rộng năng lực sản xuất của doanh nghiệp. Mức nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện càng lớn cho thấy nhu cầu đầu vào càng cao, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới.

- Nhiều ý kiến cho rằng nhập siêu tăng mạnh có thể tạo áp lực cho nền kinh tế. Ông nhìn nhận như thế nào?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi cho rằng cần nhìn vào bản chất của dòng nhập khẩu. Nếu nhập khẩu chủ yếu phục vụ tiêu dùng thì có thể đáng lo ngại. Nhưng trong trường hợp hiện nay, phần lớn kim ngạch nhập khẩu tăng lên xuất phát từ nhu cầu sản xuất, kinh doanh và mở rộng đầu tư của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, nhập siêu còn phản ánh kỳ vọng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp đối với thị trường. Việc chủ động nhập khẩu nguyên liệu, vật tư với quy mô lớn không chỉ để đáp ứng các đơn hàng hiện có mà còn nhằm xây dựng nguồn dự trữ, nâng cao khả năng ứng phó trước những biến động của thị trường quốc tế.

Đối với một số mặt hàng chiến lược như năng lượng, doanh nghiệp hoàn toàn có thể tận dụng thời điểm giá thấp để nhập khẩu và dự trữ cho các tháng tiếp theo. Đây là hoạt động mang tính chủ động, giúp giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trong điều kiện nhiều chuỗi cung ứng trong nước chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, việc nhập khẩu nguyên liệu với giá cạnh tranh từ thị trường quốc tế là lựa chọn hợp lý. Điều này giúp doanh nghiệp giảm giá thành sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng hiệu quả các cơ hội xuất khẩu.

Xét ở góc độ đó, nhập siêu hiện nay chủ yếu là hệ quả của quá trình mở rộng sản xuất và chuẩn bị cho xuất khẩu. Đây là tín hiệu tích cực đối với triển vọng tăng trưởng kinh tế trong những tháng cuối năm.

Kỳ vọng lập kỷ lục mới về xuất nhập khẩu

- Với kết quả đạt khoảng 445 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm, tăng 25% so với cùng kỳ, ông dự báo như thế nào về triển vọng xuất nhập khẩu của Việt Nam trong những tháng cuối năm?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Tôi đánh giá triển vọng xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thời gian tới là rất tích cực. Nếu duy trì được đà tăng trưởng hiện nay, kim ngạch xuất nhập khẩu trong 7 tháng cuối năm có thể đạt khoảng 600 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch cả năm lên mức 1.050 - 1.100 tỷ USD, thậm chí có khả năng vượt mốc 1.100 tỷ USD. Đây sẽ là một kết quả rất ấn tượng và có thể thiết lập kỷ lục mới cho hoạt động thương mại của Việt Nam.

Một trong những động lực quan trọng là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tiếp tục duy trì xu hướng tích cực. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc, Việt Nam vẫn được đánh giá là điểm đến hấp dẫn nhờ môi trường đầu tư ổn định, chi phí cạnh tranh và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng lớn.

Đặc biệt, phần lớn dòng vốn FDI vào Việt Nam hiện nay đều hướng tới hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Nhà đầu tư có thể tận dụng nhiều lợi thế như chi phí lao động cạnh tranh, chính sách ưu đãi đầu tư và khả năng tiếp cận các thị trường lớn với mức thuế quan ưu đãi thông qua các FTA.

Khi dòng vốn FDI tiếp tục gia tăng, năng lực sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam cũng sẽ được mở rộng tương ứng. Đây sẽ là động lực quan trọng giúp hoạt động thương mại tiếp tục bứt phá trong những tháng cuối năm. Không chỉ tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, sự tăng trưởng của xuất nhập khẩu còn góp phần thúc đẩy đầu tư, tạo việc làm, hỗ trợ thị trường tài chính và khuyến khích đổi mới công nghệ.

Tôi cho rằng, nếu những điều kiện thuận lợi hiện nay tiếp tục được duy trì, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một năm tăng trưởng thương mại ấn tượng, đồng thời tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tiếp theo.

Xin cảm ơn ông!

5 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI chiếm 80% kim ngạch xuất khẩu và 72% kim ngạch nhập khẩu của cả nước, đồng thời xuất siêu gần 7 tỷ USD. Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước nhập siêu 20,8 tỷ USD. Diễn biến này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa, tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tận dụng hiệu quả hơn các FTA.