Tháng 6 này, trên khắp các địa phương, cơ quan, đơn vị trên cả nước đồng loạt triển khai các hoạt động tuyên truyền kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 - 15/6/2026), nhà lãnh đạo kiên trung, tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh (bên phải) và đồng chí Hồ Tùng Mậu. Ảnh tư liệu
Một cuộc đời, một lựa chọn
Đồng chí Hồ Tùng Mậu, tên khai sinh Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An). Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng. Ông nội là Phó bảng Hồ Bá Ôn làm quan đến chức Án sát tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình) và đã anh dũng hy sinh khi chỉ huy giữ thành Nam Định năm 1883, cha là Hồ Bá Kiện, thi đỗ cử nhân nhưng không ra làm quan mà tham gia phong trào Văn thân, bị thực dân Pháp bắt giam và bắn chết khi lãnh đạo khởi nghĩa phá ngục tại nhà tù Lao Bảo. Lớn lên trong cảnh nước mất, nhà tan, phát huy truyền thống yêu nước cách mạng của quê hương và gia đình, đồng chí Hồ Tùng Mậu nuôi chí lớn và sớm tìm thấy con đường cách mạng.
Tháng 4/1920, ông cùng một số đồng chí nơi quê nhà ra nước ngoài hoạt động cách mạng. Năm 1923, ông cùng các thanh niên yêu nước thành lập Tâm Tâm xã (còn gọi là Tân Việt Thanh niên Đoàn) – một tổ chức có xu hướng cách mạng, nhằm mục đích đấu tranh giải phóng dân tộc.
Tháng 11/1924, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Liên Xô tới Quảng Châu (Trung Quốc) tiếp xúc và kết nạp một số thành viên của Tâm Tâm xã vào tổ chức Cộng sản Đoàn (1925) để làm hạt nhân tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên - một trong những tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này; đồng chí Hồ Tùng Mậu trở thành một trong những hạt nhân tích cực xúc tiến mở rộng tổ chức, là người học trò đắc lực, người cộng sự tin cậy của Nguyễn Ái Quốc trong thời gian ở Quảng Châu.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu đã tham gia tổ chức các lớp huấn luyện “chính trị đặc biệt”, do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc mở tại nhiều địa điểm khác nhau, trong đó tập chung ở số 13 và 13B đường Văn Minh, Quảng Châu, Trung Quốc nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin cho các cán bộ học tập. Đồng thời tham gia xuất bản tờ tuần báo "Thanh niên".
Mùa xuân năm 1930, tại Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì, đồng chí Hồ Tùng Mậu giữ vai trò “người giúp việc và thư ký” hội nghị, có công đóng góp to lớn vào quá trình hợp nhất ba tổ chức cộng sản thành một chính đảng duy nhất.
Tháng 6/1931, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc bị cảnh sát Hương Cảng (Hồng Kông) bắt, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã liên hệ với Hội Quốc tế Cứu tế Đỏ và được luật sư Loseby bào chữa cho Người. Vì thế, đồng chí bị nhà cầm quyền Hồng Kông bắt giam, nhưng vì không đủ chứng cứ buộc tội nên họ trục xuất khỏi Hồng Kông.
Ngày 30/6/1931, khi thuyền vừa cập bến Thượng Hải, đồng chí Hồ Tùng Mậu bị mật thám thực dân Pháp bắt và giải về Việt Nam xét xử, kết án tù chung thân. Hơn 14 năm trong các nhà tù Hỏa Lò, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, từ năm 1933 đến năm 1941, đồng chí Hồ Tùng Mậu vẫn giữ vững khí tiết người chiến sĩ cộng sản, là trung tâm đoàn kết anh em tù chính trị, tổ chức học tập nâng cao trình độ cho bạn tù, đấu tranh cải thiện điều kiện sống trong tù.
Năm 1941 được trả tự do, tuy bị quản thúc nhưng ông vẫn tìm cách bắt liên lạc với Đảng, tích cực chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa. Tháng 7/1945, ông tham gia chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền ở các tỉnh miền Trung.
Bước vào kháng chiến chống Pháp, năm 1946, đồng chí được giao phụ trách Trường Quân chính ở Nhượng Bạn, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh. Tháng 12/1946, được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh ủy nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy.
Ngày 18/12/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 138/B-SL thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và ký Sắc lệnh số 138/C-SL cử đồng chí Hồ Tùng Mậu giữ chức Tổng Thanh tra đầu tiên. Đầu năm 1950, ông là Hội trưởng đầu tiên của Hội Việt - Hoa hữu nghị.
Tháng 2/1951, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng, đồng chí được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, tại thị trấn Còng, Thanh Hóa, đồng chí Hồ Tùng Mậu bị máy bay địch phát hiện, đuổi bắn và hy sinh. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm Trưởng ban Lễ tang và đọc điếu văn tại Lễ truy điệu.
Với 55 tuổi đời, hơn 30 năm hoạt động cách mạng, đồng chí đã hoàn thành xuất sắc mọi trọng trách Đảng, Nhà nước và Nhân dân giao phó.
Tổng Thanh tra Chính phủ đầu tiên và bài học công vụ vì dân
Trong toàn bộ sự nghiệp của đồng chí Hồ Tùng Mậu, giai đoạn giữ chức Tổng Thanh tra Chính phủ từ tháng 12/1949 là khoảng thời gian để lại nhiều bài học có giá trị thực tiễn nhất đối với công tác quản lý nhà nước hiện nay, trong đó có ngành Công Thương.
Chỉ trong chưa đầy hai năm, đồng chí đã tổ chức, lãnh đạo cơ quan Thanh tra Chính phủ hoạt động hiệu quả ngay từ những ngày đầu thành lập. Đồng chí trực tiếp chỉ đạo xử lý nhiều vụ việc tiêu cực, tham ô, mất dân chủ, như vụ sai phạm về tín dụng sản xuất ở Liên khu III năm 1949, vụ biển thủ công quỹ, tham ô, lãng phí trong quân đội do Trần Dụ Châu gây ra năm 1950. Đồng chí cũng trực tiếp thanh tra, kiểm tra tình hình các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh sau khi có đơn thư phản ánh của Nhân dân, kịp thời báo cáo kết quả cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Cách làm việc của đồng chí Hồ Tùng Mậu khi đó có ba điểm đáng suy ngẫm. Một là làm việc dân chủ, khoa học, minh bạch, đi sâu đi sát thực tiễn, trực tiếp xuống cơ sở, gặp từng cán bộ, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Hai là xử lý sai phạm của cán bộ, đảng viên theo nguyên tắc khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh, đúng người, đúng việc, phân định rõ đúng sai, không nể nang, không né tránh. Ba là luôn đặt mục tiêu cuối cùng là làm trong sạch tổ chức bộ máy nhà nước, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng và Chính phủ.
Đây là tinh thần mà công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay mà Đảng ta đang hướng tới: không có vùng cấm, không có ngoại lệ, nhưng đồng thời phải dựa trên sự gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân. Với một bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực như Bộ Công Thương, nơi tiếp xúc trực tiếp với doanh nghiệp, thị trường, người tiêu dùng, bài học về sự minh bạch, công khai trong cấp phép, quản lý thị trường, điều hành giá cả hàng hóa thiết yếu càng trở nên thiết thực.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu (thứ 2 từ phải sang) và một số đại biểu chụp ảnh kỷ niệm tại Hội nghị toàn quốc lần thứ III của Đảng (từ ngày 21/1/1950 đến ngày 3/2/1950). Ảnh tư liệu
Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Đồng chí Hồ Tùng Mậu là tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời, với phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, là hiện thân sinh động của một chiến sĩ cách mạng, vừa là nhà lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật sự trung thành của Nhân dân.
Phẩm chất ấy được thể hiện cụ thể qua cách đồng chí ứng xử trong từng hoàn cảnh: hơn 14 năm trong lao tù đế quốc vẫn giữ vững khí tiết, là trung tâm đoàn kết anh em tù chính trị; khi được giao trọng trách Tổng Thanh tra, không ngại khó khăn, gian khổ đi khắp các tỉnh, huyện để kiểm tra thực tế; khi làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, luôn đi sâu đi sát thực tế kháng chiến, kiến quốc của quân và dân.
Bên cạnh đó, đồng chí còn là người sống nhân ái, khoan dung, độ lượng. Tình thương yêu đồng chí, đồng bào của ông xuất phát từ tình yêu quê hương, từ nỗi đau của một gia đình có ông nội và cha đều ngã xuống vì nước, để rồi nâng dần lên thành tình thương yêu nhân loại, đạt đến chủ nghĩa nhân văn cộng sản cao quý. Với gia đình, đồng chí dành tình cảm yêu thương sâu lắng, quan tâm chu đáo, biết nén nỗi đau riêng để vững bước theo con đường đã chọn. Với cấp dưới, đồng sự, đồng chí luôn sâu sát, ân cần.
Đạo lý sống mà đồng chí Hồ Tùng Mậu để lại đó là: lòng yêu yêu nước, thương nòi, nhân ái với con người. Đó cũng là đạo lý sống ngàn đời của dân tộc Việt Nam, được kết tinh qua một cuộc đời cụ thể.
Kỷ niệm 130 năm Ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026) là dịp để mỗi một cán bộ ngành Công Thương tri ân công lao to lớn của đồng chí và các bậc tiền bối đối với sự nghiệp cách mạng. Qua đó, đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức trong từng cán bộ, từng đảng viên, từ đó, tạo động lực cho toàn ngành thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
