Phát huy hiệu quả, nâng cao giá trị sản xuất lúa
Sản xuất nông nghiệp tại vùng ĐBSCL có vai trò quan trọng góp phần đảm bảo an ninh lương thực cũng như phát triển kinh tế - xã hội của vùng và cả nước. Vụ lúa đông xuân 2025-2026 với nhiều thuận lợi, thách thức đan xen; tuy nhiên các địa phương trong vùng đã vượt qua thách thức, đưa ngành Nông nghiệp tiếp tục phát triển.
Nâng cao hiệu quả sản xuất
Ông Trần Văn Thanh, ở xã Vĩnh Trinh, TP Cần Thơ, cho biết: “Lúa đông xuân vừa qua trúng mùa, năng suất cao, nhưng giá lúa không cao so với năm trước nên lợi nhuận thấp. Mặc dù vậy, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục đầu tư sản xuất vụ hè thu, tuân thủ theo khuyến cáo, hướng dẫn của ngành Nông nghiệp thành phố để đạt năng suất cao”.
Mô hình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp trên lúa được ứng dụng và nhân rộng trong vụ lúa hè thu 2026 tại TP Cần Thơ.
Vụ lúa đông xuân 2025-2026, vùng ĐBSCL xuống giống với tổng diện tích trên 1,238 triệu héc-ta, giảm 27.460ha so với cùng kỳ năm trước. Năng suất ước đạt trên 74 tạ/ha, tăng 1,17 tạ/ha; sản lượng ước đạt trên 9,176 triệu tấn. Đến nay cơ bản thu hoạch xong, số ít diện tích còn lại tại tỉnh Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau, dự kiến thu hoạch dứt điểm trong tháng 5 này.
Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết: “Vụ đông xuân tại các tỉnh, thành ĐBSCL diễn ra tương đối thuận lợi. Xâm nhập mặn có xuất hiện trong mùa khô nhưng mức độ không gay gắt, thời gian ngắn, không gây ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất lúa. Tình hình liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo tại Việt Nam, đặc biệt ở ĐBSCL đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình bền vững, gắn với Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" (Đề án một triệu héc-ta lúa). Các hợp tác xã đóng vai trò trung tâm, giúp kết nối nông dân với doanh nghiệp, ổn định đầu ra, nâng cao giá trị và giảm rủi ro về giá. Tuy nhiên, thực tế hiện nay còn nhiều hạn chế về tính bền vững, tình trạng “bẻ kèo” hợp đồng khi giá thị trường biến động còn diễn ra, cần khắc phục thời gian tới”.
Cơ cấu thời vụ hợp lý
Theo kế hoạch, từ nay đến hết năm 2026, ĐBSCL sản xuất các vụ lúa còn lại (vụ hè thu, thu đông, vụ mùa), tổng diện tích khoảng 2 triệu héc-ta, giảm 66.850ha so với cùng kỳ năm 2025; năng suất dự kiến đạt 59,37 tạ/ha, sản lượng trên 11,8 triệu tấn. Các tỉnh, thành trong vùng tiếp tục triển khai Đề án một triệu héc-ta lúa, đồng thời cập nhật, điều chỉnh sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên, hạ tầng, cơ cấu giống, trình độ canh tác và nhu cầu xuất khẩu. Các địa phương dự kiến triển khai 88 mô hình điểm trình diễn ứng dụng công nghệ cao, kỹ thuật tiên tiến với diện tích 38.560ha; tiếp tục củng cố, hoàn thiện vùng đệm với diện tích 400.844,5ha.
Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khuyến cáo: Thời vụ và lịch xuống giống các vụ phải hợp lý, né tránh hạn, xâm nhập mặn đầu vụ hè thu (đặc biệt tại các khu vực ven biển) và mưa bão cuối vụ thu đông. Trên cơ sở điều kiện nguồn nước, đất đai, tập quán canh tác, cần xây dựng lịch thời vụ chặt chẽ theo từng vùng, tiểu vùng sinh thái, gắn với nguyên tắc “né rầy” và diễn biến thủy văn.
Vụ hè thu dự kiến diện tích 1,204 triệu héc-ta, xuống giống từ tháng 3 đến tháng 6. Trong đó, tháng 3, 4 xuống giống tập trung tại vùng phù sa ngọt sông Tiền, sông Hậu, Đồng Tháp Mười và một phần Tứ giác Long Xuyên, với khoảng 650.000ha; tháng 5 xuống giống khu vực phía Nam quốc lộ 1, cách biển trên 70km, khoảng 450.000ha; nửa đầu tháng 6 vùng ven biển (cách biển 50km), xuống giống khi có mưa, khoảng 104.000ha.
Vụ thu đông dự kiến gieo trồng 639.000ha, xuống giống từ tháng 6 đến hết tháng 8. Theo đó, vùng ngập sâu Đồng Tháp Mười và một phần Tứ giác Long Xuyên, gồm tỉnh An Giang (247.700ha), tỉnh Đồng Tháp (149.500ha), thời vụ xuống giống vào tháng 6 đến nửa đầu tháng 7, tháng 8 và kết thúc vào ngày 20-8; vùng ngập nông, vùng phù sa ngọt sông Tiền, sông Hậu tương đối thuận lợi cho sản xuất 3 vụ, không bị ảnh hưởng ngập lũ, do vậy cần tập trung chỉ đạo đúng lịch thời vụ sản xuất và lưu ý theo dõi mực nước lũ, triều cường, thời vụ xuống giống vào đầu tháng 7 và kết thúc vào ngày 10-8, với diện tích trên 111.800ha; vùng ven biển gồm tỉnh Vĩnh Long (Trà Vinh, Bến Tre cũ), tỉnh Cà Mau (Bạc Liêu cũ), TP Cần Thơ (Sóc Trăng cũ) thời vụ xuống giống vào cuối tháng 7, đầu tháng 8 và kết thúc vào ngày 30-8, tổng diện tích xuống khoảng 130.000ha.
Vụ mùa 2026 dự kiến diện tích 173.200ha. Xuống giống từ tháng 8 và kết thúc cuối tháng 9, tập trung ở tỉnh An Giang (81.900ha), tỉnh Cà Mau (91.300ha). Thời vụ lúa vụ mùa và lúa - tôm là vùng sản xuất 1 vụ hoặc 2 vụ (giống ngắn ngày) phải chờ mưa thật nhiều để rửa mặn, đủ nước tưới mới xuống giống để đảm bảo an toàn; lúa mùa một vụ xuống giống khoảng tháng 9; lúa mùa trên nền tôm - lúa xuống giống trong tháng 7 và tháng 8.
Ông Nguyễn Quốc Mạnh cho biết: “Bên cạnh việc bố trí thời vụ và cơ cấu giống, các địa phương vùng ĐBSCL tập trung chỉ đạo áp dụng đồng bộ các gói kỹ thuật phù hợp với điều kiện canh tác, trên cơ sở triển khai hiệu quả hai quy trình đã ban hành như quy trình kỹ thuật canh tác lúa giảm chi phí và nâng cao hiệu quả tại vùng ĐBSCL, quy trình kỹ thuật sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng ĐBSCL. Ngành Nông nghiệp các địa phương cần tăng cường quản lý tốt nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; đẩy mạnh chuyển đổi cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả trong vụ hè thu, thu đông…”.
Bài, ảnh: HÀ VĂN
