Quản lý đội tàu theo hướng chủ động
Không chỉ tập trung vào kiểm tra, xử lý vi phạm, tỉnh Gia Lai đang từng bước chuyển sang phương thức quản lý nghề cá chủ động, lấy dữ liệu đội tàu, giám sát hành trình và kiểm soát sản lượng làm nền tảng. Cách tiếp cận này nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động khai thác, đồng thời tạo điều kiện để ngư dân thực hiện đúng quy định, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC).
Toàn tỉnh Gia Lai hiện có 5.738 tàu cá từ 6m trở lên đã đăng ký, trong đó 54,7% là tàu khai thác xa bờ.
Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 5.738 tàu cá từ 6m trở lên đã đăng ký, trong đó 54,7% là tàu khai thác xa bờ. Đội tàu hoạt động trên nhiều ngư trường trong cả nước, thường xuyên di chuyển giữa các địa phương. Đáng chú ý, hơn 500 tàu thường xuyên neo đậu, xuất nhập bến tại các tỉnh phía Nam, có thời gian dài không trở về địa phương.
Đặc thù này đặt ra yêu cầu quản lý không chỉ dừng ở địa bàn đăng ký tàu mà phải theo sát quá trình hoạt động của phương tiện trên biển. Từ đó, các cơ quan chức năng Gia Lai đang tăng cường phối hợp, cập nhật dữ liệu, kiểm soát điều kiện ra khơi và chủ động phòng ngừa nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.
Những ngày gần đây, Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai) phối hợp với các địa phương ven biển tổ chức các lớp tập huấn, phổ biến quy định pháp luật về thủy sản, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đồng thời hướng dẫn bảo đảm an toàn tàu cá cho hàng trăm chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên.
Nội dung tập huấn tập trung vào quản lý hoạt động khai thác, nhận diện hành vi vi phạm, điều kiện đối với tàu cá trước khi ra khơi, quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS), nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc thủy sản.
Ngư dân khai thác thuỷ sản tại cảng cá.
Đáng chú ý, ngư dân được phổ biến Nghị quyết số 04/2024/NQ-HĐTP ngày 12/6/2024 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật Hình sự về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi liên quan đến khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản.
Cùng với tuyên truyền, Gia Lai đang duy trì hệ thống giám sát hành trình VMS 24/24 giờ. Toàn tỉnh hiện có 3.339 tàu cá đã lắp thiết bị VMS. Hội đồng nhân dân tỉnh cũng ban hành Nghị quyết số 28/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025, hỗ trợ cước phí thuê bao duy trì kết nối VMS mức 330.000 đồng/tàu/tháng và nhật ký điện tử mức 200.000 đồng/tàu/tháng đối với tàu cá từ 12m trở lên, thời gian hỗ trợ 12 tháng.
Ở khâu cập bến, tỉnh đang mở rộng mạng lưới kiểm soát sản lượng. Bên cạnh 3 cảng cá Quy Nhơn, Đề Gi, Tam Quan, UBND tỉnh đã công bố bổ sung 11 cảng cá, điểm lên cá tạm thời. Đây là cơ sở để hướng dẫn ngư dân khai báo sản lượng, đồng thời từng bước khắc phục khoảng trống trong quản lý nhóm tàu cá từ 6m đến dưới 12m.
Gắn chống IUU với sinh kế lâu dài
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, đến cuối tháng 8/2026, toàn tỉnh có 5.719 tàu cá từ 6m trở lên được cấp đăng ký, 100% được cập nhật trên hệ thống VNFishbase. Từ đầu năm đến nay, Tổ IUU của tỉnh đã kiểm tra 4.474 lượt tàu rời cảng và 3.939 lượt tàu cập cảng.
Theo Văn bản hợp nhất số 80/2026/VBHN-TT-BNNMT ngày 27/8/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chủ tàu thuộc nhóm từ 6m đến dưới 12m phải nộp báo cáo khai thác thủy sản cho tổ chức quản lý cảng cá định kỳ 1 tuần/lần.
Hải đội Biên phòng 2 phối hợp với Đồn Biên phòng Nhơn Châu kiểm tra, kiểm soát tàu cá hoạt động trên vùng biển Nhơn Châu.
Việc thực hiện quy định này đòi hỏi ngư dân thay đổi thói quen ghi chép, khai báo và thực hiện quy trình quản lý sản lượng. Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, lực lượng kiểm ngư, Bộ đội Biên phòng, Công an và chính quyền cơ sở đang tăng cường hướng dẫn trực tiếp, vận động chủ tàu hoàn thiện hồ sơ, chấp hành quy định pháp luật.
Từ đầu năm 2026 đến hết tháng 8/2026, các cơ quan chức năng phát hiện 70 vụ việc vi phạm trong lĩnh vực thủy sản, xử phạt hành chính 35 vụ, tổng số tiền 542,75 triệu đồng. Từ tháng 6/2024 đến nay, Gia Lai không có tàu cá bị nước ngoài bắt giữ.
Để phòng ngừa vi phạm từ sớm, tỉnh đã vận động 100% tàu cá dài dưới 15m làm nghề câu mực, tương ứng 206 chiếc, lắp đặt thiết bị VMS và hỗ trợ 50% chi phí. Đây là nhóm tàu được xác định có nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài, dù không thuộc diện bắt buộc lắp VMS theo quy định hiện hành.
Gia Lai cũng là địa phương đầu tiên triển khai Hệ thống cảnh báo tự động thông minh tàu cá mất kết nối hoặc vượt ranh giới cho phép trên biển từ ngày 24/10/2025. Hệ thống góp phần hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ vi phạm, tăng khả năng cảnh báo và xử lý từ xa.
Tại Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU ngày 28/7/2026, Gia Lai được Chính phủ biểu dương vì những kết quả nổi bật.
Từ đầu năm đến nay, Tổ IUU của tỉnh đã kiểm tra 4.474 lượt tàu rời cảng và 3.939 lượt tàu cập cảng.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Cao Thanh Thương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho rằng, phía trước vẫn còn nhiều nhiệm vụ cần tập trung thực hiện. Tỉnh tiếp tục rà soát, cập nhật chính xác dữ liệu đội tàu; duy trì hệ thống VMS hoạt động 24/24 giờ; kiểm soát chặt tàu ra, vào cảng; xử lý tàu hết hạn giấy tờ, tàu mất tích, chìm, cháy, phá dỡ và quản lý các phương tiện thường xuyên neo đậu ngoài địa phương.
Cùng với việc hoàn thiện quản lý đội tàu, Gia Lai tiếp tục triển khai các giải pháp theo 5 nhóm khuyến nghị của Đoàn Thanh tra EC lần thứ 5, hướng tới hoàn thiện báo cáo gửi EC trước ngày 1/10/2026.
Từ những thay đổi trong quản lý, giám sát đến hỗ trợ ngư dân thực hiện quy định, tỉnh đang từng bước xây dựng nền tảng cho nghề cá có trách nhiệm. Đây cũng là hướng đi nhằm góp phần tháo gỡ cảnh báo thẻ vàng IUU, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và tạo điều kiện để ngư dân yên tâm vươn khơi, bám biển lâu dài.
Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2030 còn khoảng 3.800 tàu cá tham gia khai thác, giảm hơn 1.900 tàu so với hiện nay. Cùng với đó, tỉnh định hướng đẩy nhanh giải bản, chuyển đổi nghề, tạo sinh kế mới cho ngư dân; hoàn thiện hạ tầng nghề cá, thúc đẩy truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản.
