Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 45/2022/QH15 của Quốc hội xác lập mục tiêu chiến lược đưa TP Cần Thơ trở thành đô thị hạt nhân, là cực tăng trưởng dẫn dắt toàn vùng ĐBSCL. Sau thời gian triển khai nghị quyết vào thực tiễn, vị thế trung tâm của Cần Thơ được củng cố, thành phố hoàn thành phần lớn chỉ tiêu phát triển. Tuy nhiên, nhiều cơ chế thí điểm đến nay đã bộc lộ hạn chế, chưa tạo được xung lực bứt phá toàn diện như kỳ vọng. Việc hợp nhất địa giới hành chính với Hậu Giang và Sóc Trăng mang đến thời cơ lịch sử để TP Cần Thơ mở rộng không gian phát triển, nhưng cũng đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc quy hoạch đô thị và đổi mới khung khổ thể chế. Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn với tinh thần trách nhiệm cao nhất, Thành ủy và UBND TP Cần Thơ đã và đang thể hiện rõ bản lĩnh, đoàn kết, chủ động sáng tạo và quyết liệt hành động, tất cả vì sự phát triển chung của thành phố và cả vùng ĐBSCL.

Bài 1: Cơ chế, chính sách đặc thù và sự “bão hòa” khả năng kiến tạo

Được xem là nghị quyết “mở đường”, là “đòn bẩy” cho TP Cần Thơ phát triển bứt phá, song sau thời gian vận dụng vào thực tiễn, nhiều cơ chế, chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 45/2022/QH15 của Quốc hội đã bộc lộ giới hạn, chưa thể khơi thông trọn vẹn các động lực phát triển như mục tiêu Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị đề ra. Nhìn thẳng vào những điểm nghẽn về thẩm quyền và cơ chế tài chính đặc thù đã “chạm trần” khả năng kiến tạo, Thành ủy và UBND TP Cần Thơ kiên quyết siết chặt kỷ cương công vụ, điều hành linh hoạt để giữ vững nhịp tăng trưởng, bám sát thực tiễn để đề xuất khung cơ chế vượt trội mới.

Nhận diện và tháo gỡ “điểm nghẽn”

Vượt qua giai đoạn phục hồi khó khăn sau đại dịch COVID-19, kinh tế thành phố từng bước ổn định, quy mô GRDP giá hiện hành năm 2025 đạt trên 150.000 tỉ đồng (gấp gần 1,5 lần năm 2020), đóng góp khoảng 9,3% quy mô toàn vùng. Các cơ chế phân cấp bước đầu hỗ trợ cắt giảm thủ tục hành chính, giúp Trung ương đúc kết thực tiễn để hoàn thiện hệ thống pháp luật. Khép lại nhiệm kỳ 2020-2025, theo nhận định của Thành ủy Cần Thơ, công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của thành phố tạo được những chuyển biến căn bản, khối đại đoàn kết được giữ vững; hầu hết các chỉ tiêu chủ yếu của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố đều hoàn thành và vượt kế hoạch, là nền tảng vững chắc bước vào chặng đường phát triển mới.

Một góc trung tâm TP Cần Thơ. Ảnh: TUYẾT TRINH

Tuy vậy, đối chiếu giữa mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và kết quả thực thi, báo cáo của Chính phủ cùng văn kiện kiểm điểm của Thành ủy Cần Thơ thẳng thắn chỉ rõ: tiến độ thực hiện các nhiệm vụ tạo động lực phát triển nhanh theo Nghị quyết 59-NQ/TW cũng như việc cụ thể hóa các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 45/2022/QH15 đều còn chậm so với yêu cầu. Trong 23 chỉ tiêu chủ yếu của nhiệm kỳ 2020-2025, có 3 chỉ tiêu cốt lõi không đạt: tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế và chỉ số sản xuất công nghiệp; chỉ tiêu giảm nghèo bình quân chỉ đạt 75% kế hoạch. Ban Chấp hành Đảng bộ TP Cần Thơ chỉ rõ nguyên nhân: Một số chủ trương, nghị quyết triển khai còn chậm, thiếu đồng bộ; phân bổ nguồn lực chưa đáp ứng yêu cầu; tăng trưởng kinh tế chưa thật sự bền vững; động lực mới phát triển chậm; hạ tầng, thu hút đầu tư, đô thị và du lịch phát triển chưa tương xứng với tiềm năng.

Thực tiễn cho thấy, nhiều chính sách thí điểm tại Nghị quyết 45/2022/QH15 đã chạm ngưỡng quy định hoặc thiếu điều kiện bảo đảm để vận dụng vào thực tiễn. Thành phố đã đề xuất dừng thực hiện 4/8 cơ chế đã được luật hóa; dừng chính sách về thu nhập tăng thêm do ngân sách địa phương chưa tự cân đối. Các công cụ tài chính như mở rộng hạn mức dư nợ vay, thưởng vượt thu ngân sách Trung ương phụ thuộc lớn vào nguồn thu thực tế, chưa tạo ngay nguồn lực bổ sung tương xứng. Dự án nạo vét luồng hàng hải Định An không khả thi về kinh tế; trong khi dự án Trung tâm nông nghiệp cấp vùng theo Điều 8 Nghị quyết 45/2022/QH15 bị đình trệ bởi thiếu hành lang pháp lý trao thẩm quyền trực tiếp cho địa phương trong thành lập, tổ chức bộ máy và vận hành.

Quyết đoán, chủ động kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Từ thực tế khả năng kiến tạo động lực tăng trưởng mới của các cơ chế cũ đã bão hòa, Đảng bộ TP Cần Thơ không trông chờ, ỷ lại mà kiên quyết đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường kỷ luật kỷ cương công vụ, đẩy mạnh phân cấp và chỉ đạo giải quyết dứt điểm các vướng mắc tồn đọng. Ban Thường vụ Thành ủy tập trung chấn chỉnh bộ máy, kiện toàn công tác cán bộ. Đồng thời, UBND thành phố ban hành các kịch bản điều hành quyết liệt, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, khẩn trương điều chỉnh giải pháp tăng trưởng theo từng quý, sát đúng với biến động thực tế.

Sự tập trung lãnh đạo của cấp ủy và điều hành linh hoạt của chính quyền đã đưa bức tranh kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm 2026 duy trì đà tăng trưởng. Chỉ số sản xuất công nghiệp ước tăng 11,04% so với cùng kỳ. Điểm sáng nổi bật khẳng định năng lực quản trị là công tác tài chính - ngân sách: tính đến ngày 25-9-2026, tổng thu ngân sách nhà nước theo dự toán Trung ương giao đạt 21.368 tỉ đồng (đạt 79,5% kế hoạch cả năm); trong đó thu nội địa đạt 20.021 tỉ đồng và thu từ hải quan đạt 1.347 tỉ đồng, đạt 203,7% dự toán. Môi trường đầu tư kinh doanh khởi sắc rõ rệt khi lũy kế 9 tháng có 3.253 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký đạt 22.764,95 tỉ đồng (tăng 18,69% về vốn so với cùng kỳ), cùng 822 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Trên mặt trận chuyển đổi số, thành phố hoàn thành 175/282 nhiệm vụ theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, triển khai chiến dịch 100 ngày xử lý các điểm nghẽn số và quyết định thành lập Khu Công nghệ cao Cần Thơ, tạo xung lực mới cho kinh tế tri thức.

Việc kiểm soát tốt các cân đối lớn và giữ vững đà tăng trưởng 9 tháng qua là minh chứng sinh động cho năng lực chỉ đạo, điều hành năng động, quyết đoán của lãnh đạo và năng lực thực thi hiệu quả, vững vàng của đội ngũ cán bộ thành phố. Thực tiễn này góp phần khẳng định bộ máy Cần Thơ đã sẵn sàng thể hiện bản lĩnh và khả năng kiến tạo với thẩm quyền được phân cấp mạnh mẽ hơn. Bám sát Luật Phát triển đô thị và kết quả tổng kết Nghị quyết số 45/2022/QH15, UBND thành phố đã chủ động xây dựng, báo cáo Trung ương đề xuất khung cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội thay thế, tập trung vào phân cấp thẩm quyền ban hành văn bản, đa dạng hóa nguồn lực tài chính - đất đai và các chính sách riêng phát triển thành phố và thúc đẩy liên kết vùng.

Trên cơ sở đánh giá toàn diện, khách quan thành tựu và những “điểm nghẽn” sau giai đoạn thực hiện Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 45/2022/QH15 chính là nền tảng để thành phố đề xuất khung chính sách mới sát với yêu cầu thực tiễn. Khát vọng vươn mình của Đảng bộ và nhân dân Cần Thơ đang đòi hỏi một hành lang thể chế đủ rộng, tạo xung lực đưa thủ phủ miền Tây phát triển đột phá, xứng tầm vị thế thành phố trung tâm động lực của toàn vùng ĐBSCL.

THANH TUYẾT

(Còn tiếp)

Bài 2: Không gian phát triển đa cực, công bằng trong phân bổ nguồn lực