Sinh kế từ “vàng nâu” dưới biển
Những ngày đầu mùa hè, vùng biển các xã Vạn Tường và Đông Sơn (Quảng Ngãi) trở nên nhộn nhịp khi người dân bước vào vụ khai thác rong mơ. Từ sáng sớm, ngư dân mang theo bình hơi, lưỡi hái, thuyền thúng và ghe nhỏ ra các bãi rong cách bờ khoảng 1km để thu hoạch.
Rong mơ mọc nhiều ở các rạn đá, bãi san hô dọc theo bờ biển 2 xã Đông Sơn và Vạn Tường (Quảng Ngãi). Ảnh: Nguyễn Dương
Tùy theo độ sâu của các rạn rong, người dân có thể lặn xuống cắt rong hoặc vớt những đám rong nổi gần mặt nước. Sau khi được đưa vào bờ, rong mơ được phơi khô trước khi bán cho thương lái.
Nhiều năm nay, rong mơ đã trở thành nguồn sinh kế quan trọng đối với người dân ven biển. Anh Nguyễn Thanh Cao (ở thôn Thanh Thủy, xã Vạn Tường) cho biết, mỗi mùa khai thác, gia đình có thể thu về gần 100 triệu đồng từ nguồn lợi này.
Theo người dân địa phương, khai thác rong mơ là công việc khá vất vả bởi rong thường bám trên các rạn đá, san hô ở độ sâu từ 3-6m. Tuy nhiên, thu nhập cao khiến nhiều hộ dân tạm gác nghề đánh bắt hải sản trong vài tháng để tập trung khai thác rong mơ.
Ông Nguyễn Duy Tự (ở thôn Thanh Thủy, xã Vạn Tường) chia sẻ, từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm là thời điểm rong mơ phát triển và chín rộ. Nếu không thu hoạch đúng thời điểm, rong sẽ tự rụng và trôi đi, gây lãng phí nguồn tài nguyên tự nhiên.
Đây là nguồn lợi lớn cho những người dân ven biển mỗi khi vào vụ khai thác. Ảnh: Nguyễn Dương
Ông Tiêu Viết Tiến (52 tuổi, thôn Phú Quý, xã Đông Sơn) cho biết, nhiều năm nay, rong mơ đã trở thành nguồn thu nhập quan trọng của gia đình. Mỗi mùa khai thác có thể bỏ túi hàng chục triệu đồng.
“Thế nhưng, dù lợi nhuận hấp dẫn nhưng người dân không thể vì cái lợi trước mắt mà khai thác rong non, trái vụ, bởi điều đó sẽ làm giảm chất lượng, sản lượng rong mơ sau thu hoạch. Kể cả khả năng tái sinh của các bãi rong cũng bị ảnh hưởng”- ông Tiến nói.
Bảo vệ “lá phổi xanh” dưới đáy biển
Không chỉ có giá trị kinh tế, rong mơ còn được ví như “lá phổi xanh” của vùng biển ven bờ. Các thảm rong là nơi cư trú, sinh sản và phát triển của nhiều loài cá, cua, mực và các sinh vật biển khác, góp phần duy trì đa dạng sinh học và cân bằng hệ sinh thái.
Để bảo vệ rạn san hô cũng như khai thác rong mơ trái vụ, nhiều tổ cộng đồng đã được thành lập. Ảnh: Tuệ Lâm
Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, các địa phương ven biển Quảng Ngãi đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ nguồn lợi rong mơ. Theo quy định hiện hành, rong mơ chỉ được khai thác từ đầu tháng 6 đến cuối tháng 11 hằng năm và phải cắt cách gốc từ 10 - 25cm để tạo điều kiện cho rong tái sinh.
Xã Vạn Tường hiện sở hữu gần 300ha rong mơ phân bố dọc nhiều khu vực ven biển. Trong đó, vùng biển giáp thôn Thanh Thủy và An Cường có diện tích 151ha; khu vực thôn Phước Thiện và Lệ Thủy khoảng 67ha; các bãi Hòn Cóc, Suối Khoai, Lan Khe, Bãi Ngao giáp thôn Tuyết Diêm 1 và Tuyết Diêm 2 khoảng 72ha.
Trong khi đó, xã Đông Sơn có gần 190ha rong mơ, tập trung chủ yếu tại các thôn Châu Thuận Biển, An Hải và Phú Quý.
Để tăng cường công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản, cuối tháng 4 vừa qua, xã Đông Sơn thành lập Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, rong mơ và du lịch cộng đồng. Ngày 20/5, Ban đại diện của tổ chính thức được công nhận với 13 thành viên.
Ông Trần Châu Dũng, Trưởng Ban đại diện Tổ cộng đồng cho biết, đến nay tổ đã thu hút 39 thành viên tham gia bảo vệ rong mơ và nguồn lợi thủy sản. Đồng thời, đơn vị cũng thành lập 3 tổ tuần tra trực thuộc để thường xuyên giám sát các khu vực có rong mơ, kịp thời phát hiện và ngăn chặn hành vi khai thác trái phép.
Theo ông Dũng, các thành viên duy trì tuần tra cả ngày lẫn đêm bằng phương tiện thúng. Khi phát hiện trường hợp khai thác sai quy định, tổ sẽ tuyên truyền, nhắc nhở; trường hợp cố tình vi phạm sẽ báo cáo cơ quan chức năng xử lý.
Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chính quyền các địa phương đã triển khai đồng loạt nhiều biện pháp để tăng cường giám sát việc khai thác. Ảnh: Nguyễn Dương
Trong khi đó, tại xã Vạn Tường, chính quyền địa phương hằng năm đều ban hành các văn bản yêu cầu người dân chỉ được khai thác rong mơ trong thời gian từ ngày 1/6 đến 30/11. Đồng thời, nghiêm cấm các hình thức khai thác tận diệt gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển và nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Ung Đình Hiền, Chủ tịch UBND xã Vạn Tường cho biết, mục tiêu lâu dài là phục hồi nguồn lợi thủy sản, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao đời sống người dân ven biển. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm soát và đẩy mạnh tuyên truyền để người dân thực hiện đúng quy định.
Cùng với đó, các đồn biên phòng, lực lượng kiểm soát biên phòng và các tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản sẽ tăng cường giám sát hoạt động khai thác, mua bán, vận chuyển rong mơ trái phép.
Những giải pháp đồng bộ đang cho thấy quyết tâm của Quảng Ngãi trong việc bảo vệ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên rong mơ. Khi khai thác đi đôi với bảo tồn, rong mơ không chỉ mang lại sinh kế ổn định cho người dân mà còn góp phần gìn giữ hệ sinh thái biển ven bờ cho các thế hệ tương lai.
