Phú Thọ là một trong những cái nôi của ngành chè Việt Nam, sở hữu vùng nguyên liệu rộng lớn, điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng truyền thống sản xuất lâu đời. Từ những đồi chè xanh trải dài đến các sản phẩm đã có mặt trên thị trường trong nước và xuất khẩu, cây chè đang ngày càng khẳng định vị trí quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp của tỉnh.
Trước yêu cầu thị trường đặt ra ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng, Phú Thọ đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nguyên liệu sang phát triển ngành hàng chè theo chuỗi giá trị. Đây được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh, xây dựng thương hiệu chè đất Tổ và tạo thêm giá trị cho người trồng chè.
Toàn tỉnh Phú Thọ hiện có khoảng 14,5 nghìn ha chè, đứng thứ tư cả nước
Từ vùng nguyên liệu lớn đến những sản phẩm có giá trị gia tăng
Toàn tỉnh Phú Thọ hiện có khoảng 14,5 nghìn ha chè, đứng thứ tư cả nước; sản lượng chè búp tươi đạt trên 193.000 tấn mỗi năm, đứng thứ hai toàn quốc. Chè được trồng tại 58 xã, phường, trong đó có 31 xã là vùng trồng chè trọng điểm. Đáng chú ý, tỉnh đã hình thành vùng chè tập trung gần 7.000 ha. Khoảng 90,8% diện tích chè được áp dụng các hệ thống sản xuất nhằm tối ưu năng suất và bảo vệ môi trường; hơn 4.300 ha được sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance và hữu cơ. Trên 4.000 ha đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Thực tế tại xã Long Cốc, cây chè được xác định là cây trồng chủ lực, giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, nâng cao thu nhập và phát huy lợi thế địa phương. Hiện xã duy trì hơn 1.200 ha chè, trong đó trên 1.100 ha đang cho thu hoạch, sản lượng gần 19.000 tấn chè búp tươi mỗi năm. Long Cốc hiện có 2 hợp tác xã chè, 1 tổ hợp tác và 5 cơ sở nhỏ lẻ. Địa phương cũng đã hình thành diện tích chè hữu cơ và đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản phủ kín diện tích chè theo hướng hữu cơ.
Xã Long Cốc (Phú Thọ) đặt mục tiêu đến năm 2030 phủ kín diện tích chè theo hướng hữu cơ
Từ nền tảng vùng nguyên liệu, Long Cốc đang từng bước đổi mới phương thức sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển liên kết chuỗi và hướng đến chế biến sâu. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị cây chè thay vì chỉ dừng lại ở việc cung cấp nguyên liệu thô.
Bí thư Đảng ủy xã Long Cốc Nguyễn Hoàng Trung cho biết: “Địa phương đang rà soát quỹ đất, tạo mặt bằng thuận lợi và hỗ trợ các thủ tục cần thiết nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư. Chính quyền sẽ làm cầu nối giữa doanh nghiệp và các hợp tác xã để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu chế biến. Hiện nay, xã đang tích cực cải thiện môi trường đầu tư, rà soát quỹ đất nhằm thu hút các doanh nghiệp vừa và nhỏ đầu tư vào chế biến sâu tại địa bàn”.
Đặc biệt, những đồi chè hình bát úp đặc trưng không chỉ tạo nên vùng nguyên liệu mà còn trở thành tài nguyên du lịch. Long Cốc đang triển khai mô hình phát triển chè gắn với du lịch xanh, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng; đồng thời cải tạo cảnh quan, xây dựng các tuyến đường quanh đồi chè, hỗ trợ sản xuất an toàn và ứng dụng công nghệ vào chế biến sâu.
Xây dựng thương hiệu chè gắn với OCOP, chế biến sâu và du lịch
Theo Sở Công Thương tỉnh Phú Thọ, toàn tỉnh hiện có 38 sản phẩm chè đạt tiêu chuẩn OCOP, gồm 19 sản phẩm 3 sao, 17 sản phẩm 4 sao và 2 sản phẩm 5 sao. Bên cạnh đó, có 76 cơ sở, doanh nghiệp chế biến chè đang hoạt động, với sản lượng bình quân hơn 60.000 tấn mỗi năm, phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Tuy nhiên, để thương hiệu chè Phú Thọ thực sự có sức cạnh tranh trên thị trường, chế biến sâu vẫn là một trong những khâu cần được quan tâm. Hiện phần lớn doanh nghiệp chủ yếu đầu tư chế biến chè đen với công nghệ OTĐ và CTC, sản phẩm được xuất khẩu sang một số thị trường truyền thống như Nga, Trung Đông, Trung Quốc và Pakistan.
Việc thu hút thêm doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường sẽ giúp chè Phú Thọ giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc các sản phẩm có giá trị gia tăng thấp. Cùng với đó, cần tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để hình thành những vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu chế biến và thị trường.
Thương hiệu Chè búp tím Phú Thọ - sản phẩm OCOP 5 sao vươn ra thị trường quốc tế.
Định hướng phát triển nông nghiệp của Phú Thọ giai đoạn 2026-2030 cũng nhấn mạnh việc tái cơ cấu sản xuất gắn với chuỗi giá trị, phát triển liên kết giữa hợp tác xã, tổ hợp tác, nhóm hộ và doanh nghiệp; đồng thời ưu tiên sản phẩm chủ lực, OCOP, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Đồng thời, xây dựng chè trở thành ngành hàng chủ lực có giá trị kinh tế cao, phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và gắn với du lịch. Tỉnh phấn đấu trồng mới, trồng thay thế khoảng 2.500 ha chè, trong đó có 500 ha chè Shan tuyết và 2.000 ha chè nguyên liệu phục vụ chế biến.
Cùng với đó, trên 70% diện tích chè tập trung sẽ được cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc; bảo tồn khoảng 5.000 cây chè Shan tuyết cổ thụ và phát triển thêm 500 ha chè Shan tuyết thâm canh. Định hướng này mở ra một không gian phát triển mới cho ngành chè, trong đó sản xuất không tách rời chế biến, thương mại và du lịch. Những vùng chè đẹp có thể trở thành điểm đến trải nghiệm; những sản phẩm chè đặc trưng có thể trở thành quà tặng văn hóa; những câu chuyện về đất, người và nghề chè có thể được kể bằng chính sản phẩm OCOP.
Từ những đồi chè xanh đến vùng nguyên liệu lớn trên toàn tỉnh, cây chè Phú Thọ đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Không chỉ là cây trồng mang lại sinh kế cho người dân mà từng bước trở thành một ngành hàng đa giá trị, kết nối nông nghiệp với công nghiệp chế biến, thương mại, du lịch và văn hóa. Đó cũng là con đường để thương hiệu chè đất Tổ được nâng tầm và khẳng định giá trị bền vững trên thị trường trong nước và quốc tế.
