Từ cây trồng thử nghiệm thành sinh kế mới
Mường Hum là xã vùng cao của tỉnh Lào Cai, nơi phần lớn người dân là đồng bào Mông, Dao, Giáy, Hà Nhì. Địa hình đồi núi, giao thông còn khó khăn khiến sản xuất nông nghiệp trước đây chủ yếu dựa vào ngô, lúa nương, sắn. Năng suất thấp, giá trị kinh tế chưa cao khiến thu nhập của nhiều hộ thiếu ổn định.
Năm 2009, trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, địa phương đưa giống lê Tai Nung (VH6) về trồng thử nghiệm. Việc phát triển cây lê được gắn với các chương trình, chính sách hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Người dân được hỗ trợ cây giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
Qua thực tế, cây lê cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Mường Hum. Giống lê VH6 sinh trưởng nhanh, khoảng 4-5 năm bắt đầu cho thu hoạch. Quả có vỏ mỏng, giòn, vị ngọt thanh, được người tiêu dùng ưa chuộng.
Hiệu quả từ những vườn lê đầu tiên đã tạo động lực để người dân mở rộng diện tích. Từ chỗ trồng thử nghiệm, cây lê dần trở thành cây trồng hàng hóa, hình thành vùng sản xuất tập trung tại các thôn Kin Chu Phìn 1, Kin Chu Phìn 2, Tả Chải và Nậm Pung.
Hiện Mường Hum có khoảng 200 ha lê, trong đó hơn 70 ha đang cho thu hoạch. sản lượng khoảng 120 tấn quả mỗi năm. Doanh thu bình quân đạt trên 300 triệu đồng/ha/năm.
Với người dân vùng cao, giá trị của cây lê không chỉ nằm ở sản lượng hay doanh thu. Từ cây lê, nhiều hộ có thêm nguồn lực đầu tư sản xuất, cải thiện đời sống và từng bước thay đổi phương thức canh tác. Người dân bắt đầu chú trọng hơn đến giống cây, quy trình chăm sóc, chất lượng sản phẩm và thị trường tiêu thụ.
Đây cũng là chuyển biến quan trọng trong tư duy sản xuất. Từ việc chủ yếu trồng cây phục vụ nhu cầu lương thực, người dân từng bước chuyển sang phát triển cây ăn quả có giá trị, hướng tới sản xuất hàng hóa và nâng cao thu nhập trên cùng diện tích đất.
Đưa quả lê lên môi trường số, gắn với du lịch
Không dừng ở sản xuất và bán quả tươi, Mường Hum đang tìm cách gia tăng giá trị cây lê thông qua du lịch trải nghiệm và ứng dụng công nghệ số.
Năm 2026, UBND xã tổ chức “Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê năm 2026”, tạo cơ hội để người dân giới thiệu sản phẩm trực tiếp tới du khách. Các hoạt động như thi hái lê, tham quan “Vườn lê 3 tốt”, cuộc thi “Sắc màu lê Nậm Pung” giúp vùng trồng trở thành không gian trải nghiệm.
Du khách có thể tham quan vườn, tìm hiểu quá trình chăm sóc, tự tay thu hoạch và thưởng thức lê tại nơi sản xuất. Qua đó, quả lê không chỉ được bán như một sản phẩm nông nghiệp mà còn trở thành một phần của sản phẩm du lịch địa phương, gắn với cảnh quan và văn hóa của đồng bào các dân tộc Mường Hum.
Cùng với du lịch, thương mại số đang được địa phương quan tâm. Tại “Phiên chợ số” với chủ đề “Lê Nậm Pung - Đậm vị hương rừng Tây Bắc”, cán bộ xã và người dân sử dụng điện thoại thông minh để livestream tại vườn, quay video giới thiệu sản phẩm, kết nối khách hàng và tiếp nhận đơn hàng qua mạng xã hội.
Cách làm này giúp người trồng có thêm kênh tiêu thụ, chủ động tiếp cận người mua và từng bước làm quen với phương thức bán hàng trực tuyến. Đồng thời, hình ảnh vùng lê, mùa thu hoạch và sản phẩm địa phương được quảng bá rộng hơn, tạo thêm cơ hội mở rộng thị trường.
Mường Hum cũng định hướng phát triển du lịch nông nghiệp gắn với các sản phẩm OCOP, trong đó cây lê được xác định là một sản phẩm có tiềm năng. Thời gian tới, địa phương tiếp tục hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng vùng trồng, chuẩn hóa khâu đóng gói, tăng cường quảng bá và kết nối các vùng sản xuất với điểm du lịch, thị trường tiêu thụ.
Từ một giống cây được đưa về thử nghiệm, lê Tai Nung đã trở thành một trong những hướng sản xuất hàng hóa có hiệu quả ở Mường Hum. Câu chuyện cây lê cho thấy, khi lựa chọn được cây trồng phù hợp, tổ chức sản xuất gắn với thị trường và khai thác thêm giá trị từ du lịch, người dân vùng cao có thể từng bước nâng cao thu nhập, tạo sinh kế ổn định và giảm nghèo bền vững.
Với Mường Hum, những vườn lê đang cho thấy một hướng đi rõ hơn trong phát triển kinh tế nông thôn: lấy sản phẩm đặc trưng làm nền tảng, lấy thị trường làm động lực và ứng dụng công nghệ để nâng cao giá trị. Đây cũng là cơ sở để cây lê tiếp tục đóng góp vào quá trình cải thiện đời sống của đồng bào các dân tộc nơi vùng cao còn nhiều khó khăn.
Nguyễn Hải - Hữu Trường
