Văn hoá là tấm gương phản chiếu tâm hồn dân tộc và là xung lực nội sinh quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh thế giới, chuyển động nhanh, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, việc khẳng định bản sắc, giá trị và sức lan toả của văn hoá quốc gia trở thành yêu cầu mang tính sống còn.
Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam, thể hiện tầm nhìn dài hạn và khát vọng đưa văn hoá thực sự trở thành nền tảng, động lực và sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Khát vọng nâng tầm vị thế văn hoá dân tộc
Nghị quyết 80 khẳng định, văn hoá Việt Nam là kết tinh của những giá trị tốt đẹp được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hình thành trí tuệ, tâm hồn, bản lĩnh con người Việt Nam.
Trong giai đoạn phát triển mới, văn hoá không còn đứng ở vị trí hỗ trợ mà được đặt ở trung tâm của chiến lược phát triển, với vai trò “đi trước soi đường”, định hướng và điều tiết sự phát triển nhanh, hài hoà, bền vững của đất nước.
Một trong những quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Nghị quyết là xác lập rõ văn hoá và con người vừa là nền tảng, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Các giá trị văn hoá phải thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ xây dựng thể chế chính trị, phát triển kinh tế đến củng cố quốc phòng, an ninh.
Văn hoá không chỉ tạo nên bản sắc mà còn trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và sức mạnh mềm trong quan hệ quốc tế. Bộ Chính trị nhấn mạnh, đầu tư cho văn hoá chính là đầu tư cho tương lai, đòi hỏi sự đổi mới căn bản trong tư duy huy động và phân bổ nguồn lực, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, còn xã hội là động lực quan trọng.
Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80 về phát triển văn hoá Việt Nam. Ảnh minh hoạ
Nghị quyết đặt ra những mục tiêu phát triển cụ thể, mang tính bứt phá. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; đồng thời hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hoá và nghệ thuật.
Lần đầu tiên, đóng góp của văn hoá đối với nền kinh tế được lượng hoá rõ ràng: các ngành công nghiệp văn hoá đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030 và khoảng 9% GDP vào năm 2045; hiện cách tiếp cận mới, coi văn hoá là một ngành kinh tế quan trọng, có khả năng tạo giá trị gia tăng cao và lan toả rộng.
Tầm nhìn đến năm 2045 cho thấy, khát vọng lớn hơn, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, trong đó các giá trị văn hoá giữ vai trò chuẩn mực, định hướng hành vi xã hội và phong cách sống.
Nghị quyết đặt mục tiêu, Việt Nam nằm trong Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số sức mạnh mềm, cho thấy tư duy chủ động, tự tin của Việt Nam trong việc định vị quốc gia bằng văn hoá, góp phần bảo tồn, lan toả, đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh nhân loại.
Bên cạnh xác định mục tiêu, Nghị quyết cũng chỉ ra những thách thức lớn trong bối cảnh mới. Môi trường văn hoá ở một số nơi chưa thực sự lành mạnh; chuẩn mực đạo đức xã hội có biểu hiện xuống cấp; các sản phẩm văn hoá độc hại, phản cảm, lai căng xâm nhập mạnh mẽ thông qua không gian số. Trong một thế giới đa cực, đa trung tâm, nơi cạnh tranh không chỉ về kinh tế hay công nghệ mà còn về giá trị và ảnh hưởng văn hoá, những thách thức này đòi hỏi cách tiếp cận chủ động, bài bản và quyết liệt hơn trong phát triển văn hoá.
Đột phá thể chế - vì một nền văn hoá hội nhập, bền vững
Để hiện thực tầm nhìn chiến lược, Nghị quyết 80 đề ra hệ thống nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ, tập trung vào ba trụ cột: thể chế, con người và công nghệ.
Trước hết là đột phá về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển văn hoá. Nghị quyết yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý nhà nước, chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, lấy minh bạch, sáng tạo và hiệu quả xã hội làm thước đo.
Hệ thống pháp luật về hoạt động nghệ thuật, công nghiệp văn hoá, quyền tác giả và quyền liên quan sẽ được xây dựng, hoàn thiện theo hướng kiến tạo, tạo không gian phát triển cho các chủ thể sáng tạo.
Một điểm nhấn quan trọng là việc thí điểm các mô hình hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hoá, với cách tiếp cận “lãnh đạo công – quản trị tư”, nâng cao hiệu quả vận hành các thiết chế văn hoá, từ bảo tàng, nhà hát đến trung tâm sáng tạo.
Về tài chính, Nghị quyết xác định, bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hoá; ban hành các chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực này. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị trong việc coi văn hoá là lĩnh vực đầu tư ưu tiên.
Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, lấy giáo dục nhân cách làm trọng tâm, hài hoà giữa đức - trí - thể - mỹ. Hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới sẽ được cụ thể hoá và triển khai đồng bộ, tạo “sức đề kháng” văn hoá trước những tác động tiêu cực từ mặt trái của toàn cầu hoá và công nghệ số.
Trung tâm của chiến lược phát triển vẫn là con người. Ảnh minh hoạ
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Nghị quyết 80 đặc biệt coi trọng vấn đề chủ quyền văn hoá số. Mục tiêu số hoá 100% di sản văn hoá cấp quốc gia vào năm 2026, xây dựng các nền tảng “thư viện số”, “bảo tàng mở”, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và blockchain trong quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản cho thấy tư duy hiện đại, bắt kịp xu thế.
Việc thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là "ngày Văn hoá Việt Nam”, với chế độ nghỉ hưởng nguyên lương, tạo không gian xã hội để toàn dân thực hành, lan toả và tôn vinh các giá trị văn hoá dân tộc.
Nghị quyết xác định, vai trò của văn hoá như một trụ cột trong ngoại giao quốc gia. Văn hoá nghệ thuật sẽ được đưa trở thành nội dung chính thức trong các hoạt động đối ngoại cấp cao, góp phần xây dựng lòng tin, tăng cường hiểu biết và thiện cảm với bạn bè quốc tế.
Không chỉ tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, Việt Nam còn chủ động xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp văn hoá có khả năng cạnh tranh toàn cầu như điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực, thời trang. Phát triển mạng lưới Trung tâm Văn hoá Việt Nam ở các địa bàn đối tác chiến lược và xây dựng đội ngũ “đại sứ văn hoá” còn góp phần định vị rõ nét hình ảnh một Việt Nam giàu bản sắc, nhân văn và có trách nhiệm.
Nghị quyết 80 là bước ngoặt quan trọng trong tư duy và hành động phát triển văn hoá. Với tầm nhìn chiến lược, mục tiêu rõ ràng và giải pháp đồng bộ, Nghị quyết mở ra cơ hội để văn hoá Việt Nam phát huy tối đa sức mạnh nội sinh, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc và nguồn lực kinh tế bền vững.
