Siêu rau xanh từ… biển

Từ xa xưa, người dân vùng biển đã biết hái nó để ăn và gần đây, khi Trái đất ngày một nóng lên, cả thế giới quan tâm đến nó bởi nguồn cung gần như vô biên, độ dinh dưỡng cao cùng tính dược mạnh.

Thực phẩm ngàn năm

Măng tây miền biển là thực vật mọng nước dạng bụi, mọc nhiều ở vùng ven biển, đặc biệt là các khu vực đầm lầy cực mặn. Nhìn bề ngoài, cây măng tây miền biển khá… xấu, vừa không có lá vừa đâm nhánh tứ tung, rối mù. Nhà tự nhiên học người Anh William Turner sống trong thế kỷ XVI mô tả nó “gầy guộc, toàn khớp là khớp”.

Tuy xấu nhưng măng tây miền biển lại ăn được. Theo phát hiện khảo cổ và dân tộc học, người Bắc Phi biết ăn nó từ thời đồ đồng. Các thổ dân châu Mỹ cũng xem nó như rau xanh hàng ngày, người da đỏ ở miền Tây Canada còn cực kỳ yêu thích, gói nó làm thức ăn dự trữ trong mỗi chuyến đi xa.

Một trong các bộ lạc sớm biết ăn măng tây miền biển nhất là Tlingit, sống ở khu vực Bắc Phi. Họ gọi nó là suk kadzi - dây thừng thắt nút mọc trên bãi biển.

Với hơn 50 loài khác nhau, măng tây miền biển mọc khắp các bờ biển. Tầm cuối xuân, khi các đọt non của nó mọng nước nhất, người ta thu hoạch, luộc hoặc trần qua nước sôi nhiều lần rồi ăn ngay hay đóng hộp, đút lọ, đông lạnh hoặc ngâm chua. Đọt măng tây miền biển có màu xanh tương tự rong biển, hương vị và kết cấu thì như cọng rau bina hoặc măng tây. Vì rất mặn, nó phải được sơ chế trước với nước sôi và nấu không nêm muối.

Mặc dù quen thuộc với phần lớn cư dân ven biển nhưng măng tây miền biển không phải loại rau phổ biến toàn cầu. Tại Tây Ban Nha, nó mọc đầy trên đầm lầy ngập mặn cửa sông Guadiana và Carreras, song Díaz Cárdenas, hướng dẫn viên du lịch bản địa, lại không hề biết.

Một ngày nọ của năm 2013, Díaz dẫn nhóm du khách Pháp đi thăm thú và được một người cho biết là tại Pháp, người ta ăn đọt loại cây này. Ông vô cùng bất ngờ, lập tức tìm kiếm tài liệu và sau khi tìm hiểu thì quyết định canh tác tử tế.

Sau thời gian đầu khó kiếm chỗ bán, Díaz cuối cùng cũng ổn định thu nhập nhờ các nhà hàng địa phương có nhu cầu mua rau củ lạ theo mùa. Ông mở rộng diện tích, gia nhập nhóm các nông dân trồng măng tây miền biển toàn cầu, tích cực quảng bá.

Nhờ bất chấp nóng, mặn, măng tây miền biển sớm trở thành siêu thực phẩm vì vừa giải quyết thách thức môi trường như chống suy thoái đất đai, mặn xâm nhập… vừa mở ra triển vọng phát triển thịnh vượng cho nông nghiệp.

Ngày nay, Díaz canh tác 2 mẫu măng tây miền biển, cung cấp khoảng 4 tấn đọt non/năm. Dưới cái nắng mới sáng sớm đã gay gắt, ông cầm kéo bước vào cánh đồng, ngồi xổm cắt từng nắm đọt thả vào thùng nhựa. Giá thành siêu thực phẩm này khá đắt, thu mua tại chỗ cũng khoảng 180 euro/kg.

Ngoài đọt non, măng tây miền biển còn cho thu hạt. Nghiên cứu khoa học chỉ ra hạt của nó siêu giàu protein và có chứa đến 9 axit amin thiết yếu mà cơ thể người tối cần nhưng lại không thể tự sản sinh. Chưa hết, hạt măng tây miền biển còn giàu vitamin và các khoáng chất quan trọng như magie, canxi, kali…

Đến cả thân già của măng tây miền biển cũng không vô dụng. Nó được đốt thành tro làm xà phòng. “Có thể nói, toàn bộ cây măng tây miền biển đều là tiền là bạc”, Díaz hào hứng chia sẻ.

Những năm gần đây, giới nghiên cứu tập trung khám phá các tiềm năng của măng tây miền biển. Họ nhận ra chúng tạo ra các phân tử kỳ lạ, có thể chiết xuất và chế biến đủ thứ, từ kem dưỡng da đến thức ăn gia súc, gia cầm, thậm chí là thuốc phòng ngừa hoặc điều trị rối loạn vận mạch. Thử nghiệm lâm sàng từ năm 2022 – 2024 cho thấy, măng tây miền biển an toàn và hiệu quả điều trị đột quỵ nhẹ.

Bên cạnh tốt cho tim mạch, măng tây miền biển còn giúp giảm huyết áp và cholesterol LDL, chống viêm, tăng cường hệ miễn dịch… Mỗi năm, giới khoa học lại công bố thêm vài phát hiện mới về nó và tất cả đều có lợi cho sức khỏe con người. Những nông dân như Díaz vô cùng phấn khởi, tôn vinh măng tây miền biển là “cây trồng tương lai của toàn cầu”.

Hiện, măng tây miền biển được thử nghiệm trồng và trồng khắp các châu lục. Dù là ở vùng Trung Đông khô nóng, hạn hán quanh năm, nó cũng không nề hà. Thay vì nước ngọt vốn mỗi năm một hiếm, măng tây miền biển chỉ cần nước biển. Trước thực tế mặn xâm nhập vì nước biển dâng, nó đích thực là lựa chọn số 1 cho cả sinh thái lẫn con người.

Thêm vào đó, măng tây miền biển còn một tính năng mà nông dân miền biển nào cũng cần là hấp thụ muối. Bộ rễ của nó đâm sâu vào đất, hút sạch muối và các kim loại, giải quyết nhiễm mặn và ngăn chặn sa mạc hóa hữu hiệu hơn bất cứ thực vật nào.