Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đòi hỏi những hành động mạnh mẽ hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), việc phát triển các tòa nhà tiết kiệm năng lượng trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì một xu hướng khuyến khích.
Để đánh giá thực trạng ứng dụng công nghệ xanh và tháo gỡ các nút thắt trong chuỗi cung ứng vật liệu hiện nay, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường & Cơ khí xây dựng, Viện Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng.
Bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường & Cơ khí xây dựng, viện Vật liệu xây dựng. Ảnh: NVCC
Chủ đầu tư đã sẵn sàng nhập cuộc
- Thưa bà, bà đánh giá như thế nào về thực trạng phát triển các công trình xanh, tòa nhà tiết kiệm năng lượng hiện nay tại Việt Nam, đặc biệt là mức độ sẵn sàng của các chủ đầu tư?
Bà Nguyễn Thị Tâm: Hiện nay, hành lang pháp lý và kỹ thuật cho việc phát triển các tòa nhà tiết kiệm năng lượng đã được chuẩn bị rất kỹ lưỡng. Bộ Xây dựng đã ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả (QCVN 09/2017/BXD), áp dụng bắt buộc đối với các công trình có diện tích sàn từ 2.500m² trở lên. Đồng thời, Bộ cũng đã ban hành đầy đủ hệ thống tiêu chuẩn, hướng dẫn chi tiết để thực hiện quy chuẩn này.
Do đó, tôi cho rằng, các chủ đầu tư hiện nay hoàn toàn có đủ các điều kiện cần thiết và đã sẵn sàng ứng dụng hệ vật liệu, giải pháp kỹ thuật cũng như công nghệ quản trị thông minh nhằm đáp ứng các yêu cầu khắt khe về tiết kiệm năng lượng.
Thực tế, tiết kiệm năng lượng chính là một trong những tiêu chí cốt lõi của "công trình xanh". Số liệu thống kê cho thấy, tính đến hết năm 2025, Việt Nam đã có 559 công trình được cấp chứng nhận công trình xanh với tổng diện tích sàn đạt 13,6 triệu m². Kết quả này đã vượt xa mục tiêu đặt ra trong "Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030" (mục tiêu đến năm 2025 đạt 80 công trình và đến năm 2030 đạt 150 công trình). Với những con số này, tôi đánh giá tốc độ phát triển công trình xanh tại nước ta đang diễn ra khá nhanh và tích cực.
Bước ngoặt từ việc dán nhãn năng lượng
- Dù lợi ích của vật liệu xanh là rất rõ ràng, nhưng việc nhân rộng vẫn gặp nhiều khó khăn. Theo bà, đâu là những khó khăn lớn nhất mà doanh nghiệp đang phải đối mặt khi đầu tư vào phân khúc này?
Bà Nguyễn Thị Tâm: Khó khăn lớn nhất hiện nay là chúng ta chưa xây dựng được một bộ tiêu chí, tiêu chuẩn đầy đủ và thống nhất cho các sản phẩm xanh. Điều này dễ dẫn đến tình trạng "giả xanh" - tức là tạo ra một hình ảnh thân thiện với môi trường nhưng thực chất không mang lại giá trị bền vững thực sự, gây lúng túng cho cả nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng.
Việc thiếu hụt bộ tiêu chí thống nhất đang là rào cản khiến vật liệu xanh chưa thể phủ sóng rộng rãi tại các công trình xây dựng Việt Nam.
Lấy ví dụ như kính Low-E hay Solar Control, đây là những sản phẩm kính tiết kiệm năng lượng mang lại hiệu quả rất rõ rệt cho công trình nếu được sử dụng phù hợp. Tuy nhiên, để đánh giá một sản phẩm có thực sự "xanh" hay không, chúng ta cần nhiều tiêu chí định lượng khác để so sánh trực tiếp với các sản phẩm cùng loại trên thị trường. Việc thiếu hụt thước đo chuẩn hóa này chính là rào cản lớn nhất hạn chế sự phát triển của vật liệu xanh.
Bên cạnh đó, các cơ chế quy định ưu đãi cho sản phẩm xanh trong các dự án đầu tư vẫn chưa thực sự rõ ràng, cụ thể. Điều này làm giảm động lực gia nhập thị trường của các nhà sản xuất, bởi giá thành của vật liệu xanh luôn cao hơn sản phẩm thông thường. Dù vậy, ở góc độ dài hạn, việc ứng dụng các sản phẩm tiết kiệm năng lượng sẽ làm tăng giá trị thương mại cho công trình, tối ưu hóa chi phí vận hành và giúp chủ đầu tư tiếp cận khách hàng dễ dàng hơn rất nhiều.
- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã đề xuất quy định dán nhãn năng lượng bắt buộc đối với vật liệu xây dựng trước khi đưa ra thị trường. Bà kỳ vọng gì vào sửa đổi mang tính bước ngoặt này?
Bà Nguyễn Thị Tâm: Đây là một bước đi tất yếu và đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia tiên tiến. Tại Việt Nam, nhãn năng lượng áp dụng cho vật liệu xây dựng sẽ là dạng nhãn xác nhận, cung cấp các thông tin minh bạch về tính năng nhiệt của sản phẩm.
Quy định mới này sẽ mang lại lợi ích đa chiều. Đối với đơn vị thiết kế và người tiêu dùng, có được thông tin thông số kỹ thuật rõ ràng để lựa chọn, tính toán thiết kế công trình phù hợp với quy chuẩn pháp luật và mục tiêu riêng của từng dự án. Đối với doanh nghiệp sản xuất sẽ tạo động lực và định hướng rõ ràng trong việc cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng để phát triển các dòng sản phẩm có tính cạnh tranh cao.
Để hỗ trợ tối đa cho thị trường, Bộ Xây dựng sẽ nghiên cứu và lựa chọn hình thức dán nhãn tối giản, tuyệt đối không phát sinh thêm các thủ tục hành chính gây phiền hà cho doanh nghiệp. Có thể trong thời gian đầu triển khai, quy định mới sẽ gặp phải sự dè dặt từ một bộ phận nhà sản xuất do e ngại phát sinh chi phí kiểm định. Tuy nhiên, về lâu dài, việc minh bạch hóa năng lực nhiệt của vật liệu xây dựng chắc chắn sẽ mang lại lợi ích to lớn cho cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia.
- Xin trân trọng cảm ơn bà!
Phát triển các tòa nhà tiết kiệm năng lượng và ứng dụng hệ vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường là xu thế tất yếu trong lộ trình hiện thực hóa mục tiêu Net Zero của Việt Nam. Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá chuẩn hóa, áp dụng quy định dán nhãn năng lượng bắt buộc cùng các cơ chế ưu đãi rõ ràng sẽ là động lực then chốt tháo gỡ rào cản chi phí, thúc đẩy các doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ xanh và nâng cao giá trị vận hành bền vững cho mọi công trình.
