 |
| Xã Sín Chéng tổ chức dạy nghề truyền thống múa khèn cho trẻ em đồng bào Mông, nhằm tạo nguồn lao động địa phương phục vụ hoạt động du lịch cộng đồng. |
Thực trạng dịch chuyển và những nút thắt tại vùng lõi nghèo
Là một tỉnh miền núi biên giới phía Bắc với địa hình chia cắt mạnh, Lào Cai có nhiều khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, nhất là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh kinh tế năm 2026 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực sau khi địa phương kiện toàn bộ máy hành chính hai cấp và triển khai các phương án sáp nhập đơn vị hành chính, thị trường lao động tại đây cũng xuất hiện những biến động rõ nét.
Lực lượng lao động tại các khu vực vùng cao có xu hướng dịch chuyển tự phát từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang các trung tâm công nghiệp lớn ngoài tỉnh hoặc tham gia những công việc tự do mang tính mùa vụ, bấp bênh dọc các cửa khẩu biên giới.
“Hết vụ lúa là chúng tôi rủ nhau xuống cửa khẩu Kim Thành bốc vác, ngày có việc, ngày không. Lương trả theo ngày cũng tốt hơn đi làm việc khác nhưng bấp bênh lắm”, anh Lù A Vinh, trú tại xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai, cho biết.
Sự biến động này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó nút thắt lớn nhất là chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Người lao động vùng cao phần lớn còn thiếu kỹ năng nghề nghiệp, trình độ ngoại ngữ hạn chế và chưa có tác phong công nghiệp.
Bên cạnh đó, việc thiếu thông tin chính xác, kịp thời về cung - cầu lao động khiến người dân tại các địa bàn khó khăn dễ rơi vào tình trạng thất nghiệp hoặc thiếu việc làm khi thị trường có những biến động lớn. Tìm kiếm lời giải mang tính bền vững để ổn định nguồn cung lao động và bảo đảm an sinh xã hội đang là bài toán cấp bách đặt ra cho các nhà quản lý và chính quyền địa phương.
Đa dạng hóa liên kết chuỗi và phát triển sinh kế đặc thù vùng cao
Để giảm áp lực dịch chuyển lao động tự phát và tạo việc làm ổn định, Lào Cai tập trung nguồn lực xây dựng các mô hình kinh tế nông nghiệp hàng hóa và dịch vụ gắn với bản sắc địa phương. Chiến lược cốt lõi là chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp, đưa người nông dân tham gia chuỗi giá trị có sự hỗ trợ của doanh nghiệp và hợp tác xã.
Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), cùng các vùng chuyên canh cây dược liệu, cây ăn quả ôn đới tại các địa bàn vùng cao, đang trở thành những “nhà máy tại chỗ”, thu hút và giữ chân hàng vạn lao động nông thôn.
Tính riêng trong 10 tháng đầu năm 2026, các mô hình liên kết sản xuất này đã góp phần giải quyết việc làm cho gần 30.000 lao động trên địa bàn toàn tỉnh, giúp người dân có thu nhập ổn định mà không phải ly hương.
Sự phát triển của các vùng kinh tế đặc thù đã mở ra hướng đi rõ nét cho công tác giảm nghèo và ổn định thị trường lao động tại các vùng lõi nghèo. Tại những địa bàn trọng điểm như Sa Pa, Bắc Hà, Si Ma Cai, Sín Chéng, chính quyền địa phương đẩy mạnh phát triển các chuỗi du lịch cộng đồng, tạo sinh kế trực tiếp cho đồng bào dân tộc thiểu số thông qua các hoạt động dịch vụ bản địa.
“Chính quyền xã tôi luôn quan tâm khuyến khích, tạo điều kiện để người dân gìn giữ, phát huy các nghề thủ công truyền thống, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao thu nhập cho người dân”, ông Viên Đình Hiệp, Chủ tịch UBND xã Sín Chéng, chia sẻ.
Trong khi đó, ở các vùng thấp, công tác quy hoạch các cụm công nghiệp vừa và nhỏ, làng nghề truyền thống đã cho thấy hiệu quả trong việc thu hút lực lượng lao động dôi dư. Điển hình như tại xã Xuân Quang, nhờ đa dạng hóa ngành nghề nông thôn, công tác giải quyết việc làm đã vượt kế hoạch năm ngay trong 9 tháng đầu năm 2026.
Bên cạnh đó, việc khôi phục và phát triển các chuỗi sản xuất công nghiệp, khai khoáng quy mô lớn, gắn với thu hút lao động địa phương vào các nhà máy tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, đã tạo ra bệ đỡ vững chắc, giúp thị trường việc làm của tỉnh duy trì nhịp tăng trưởng ổn định trước những biến động kinh tế từ bên ngoài.
Chuẩn hóa giáo dục nghề nghiệp gắn với chuỗi cung ứng của doanh nghiệp
Bên cạnh các giải pháp về tài chính, chiến lược dài hạn mang tính quyết định để ứng phó với biến động việc làm là nâng cao chất lượng hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Tỉnh đang tập trung đẩy mạnh sắp xếp lại mạng lưới các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, hướng tới mục tiêu tạo việc làm mới cho khoảng 160.000 người trong giai đoạn 2026 - 2030, bình quân mỗi năm giải quyết việc làm cho 32.000 người.
Điểm sáng đáng chú ý trong công tác giải quyết việc làm năm 2026 là việc đẩy mạnh đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, với hơn 1.300 người xuất cảnh trong 10 tháng qua, mở ra hướng đi mới nhằm nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo vùng cao.
Song song với đó, các cơ sở giáo dục, đào tạo lớn trên địa bàn đang đi đầu trong việc tiếp cận các tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc tế thông qua những chương trình thí điểm chuyển giao công nghệ từ các quốc gia tiên tiến như Đức, Úc và New Zealand.
Mô hình hợp tác ba bên “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” đang phát huy hiệu quả tại các địa bàn khó khăn. Các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp dịch vụ du lịch không chỉ tham gia tuyển dụng mà còn trực tiếp đồng hành cùng nhà trường trong quá trình xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ trang thiết bị thực hành và tiếp nhận học sinh, sinh viên đến thực tập.
Ngoài ra, việc đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng giáo dục vùng biên, đặc biệt là các dự án trường nội trú cho học sinh dân tộc thiểu số tại những khu vực khó khăn như Mường Khương, Si Ma Cai, cùng các chính sách hỗ trợ sinh hoạt phí, đã tạo điều kiện thuận lợi để con em đồng bào vùng cao được tiếp cận giáo dục, hướng tới cơ hội học nghề có chất lượng.
Đây chính là nền tảng quan trọng để hình thành thế hệ lao động mới có tay nghề cao, đủ năng lực thích ứng với những biến động của thị trường việc làm trong tương lai.
